نياڻين جي تعليم
نظر محمد ٺاراڻي
سڌريل ۽ باشعور معاشرن ۾ ڇوڪرن جي تعليم سان گڏ نياڻين جي تعليم کي به برابر اهميت ڏني ويندي آهي، ڇو ته ڪنهن به سماج جي حقيقي ترقي ان وقت ممڪن آهي، جڏهن ان سماج جون نياڻيون به تعليم جي زيور سان آراسته هجن. سنڌ جي ٻهراڙين ۾، جتي اڄ به نياڻين جي تعليم کي ڪيترن ئي سماجي، معاشي ۽ ثقافتي مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، اتي اهڙا ادارا ۽ ماڻهو انتهائي اهم ڪردار ادا ڪن ٿا، جيڪي تعليم کي رڳو اسڪول جي چوديواري تائين محدود نه رکندا آهن، پر ان کي سماجي تبديليءَ جو ذريعو بڻائيندا آهن. انهيءَ ضرورت کي محسوس ڪندي، گورنمينٽ بوائز هائر سيڪنڊري اسڪول حاجي جوڻيجو جي ڳوٺاڻن ڪيترائي سال اڳ اهو فيصلو ڪيو ته نياڻين جي تعليم لاءِ عملي قدم کنيا وڃن. ان وقت اسڪول هڪ ننڍڙي جھوپڙي ۾ صرف ٻن ڪمرن تي مشتمل هو. انهن ٻن ڪمرن مان هڪ ڪمرو نياڻين جي تعليم لاءِ مخصوص ڪيو ويو. ان مقصد لاءِ ڳوٺاڻن پنهنجي مدد پاڻ تحت هڪ الڳ فيميل استاد مقرر ڪئي، جنهن جي پگهار پڻ ڳوٺاڻا گڏجي ادا ڪندا هئا. اهو ننڍڙو قدم، حقيقت ۾، نياڻين جي تعليم جي هڪ وڏي تحريڪ جي شروعات هئي
وقت گذرندو ويو ۽ اسڪول جڏهن مڊل سطح تي پهتو ته سرڪاري سطح تي هڪ فيميل جي ايس ٽي استاد، ميڊم مڪل شاهه، کي اسڪول ۾ مقرر ڪيو ويو. ميڊم مڪل شاهه ان وقت پاڻ گاڏي هلائي بدين کان اسڪول تائين پهچندي هئي. هن نه رڳو اسڪول ۾ پنهنجون تدريسي ذميواريون نڀايون، پر گهر گهر وڃي والدين کي نياڻين جي تعليم جي اهميت بابت آگاهي پڻ ڏني. هڪ ليڊي ٽيچر جي اسڪول ۾ موجودگيءَ سان علائقي جي والدين جو اعتماد وڌيو ۽ نياڻين جي انرولمينٽ ۾ پڻ خاطرخواهه اضافو ٿيو. جڏهن اسڪول سيڪنڊري سطح تي پهتو ته ڪيترين ئي نياڻين ميٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪرڻ شروع ڪئي، پر سندن اڳيان هڪ وڏو مسئلو موجود هو. نائين ۽ ڏهين ڪلاس جا بورڊ جا امتحان ڏيڻ لاءِ کين شهيد فاضل راهو، يعني گولاڙچي، وڃڻو پوندو هو. علائقي جي اڪثر والدين جي معاشي حالت اهڙي نه هئي، جو هو پنهنجي نياڻين کي شهر تائين کڻي وڃي سگهن. اضافي سفري خرچ(ڪرائي)، ۽ ٻين مسئلن سبب ڪيتريون ئي نياڻيون، باوجود ان جي ته هو امتحان ڏيڻ جي اهل هيون، بورڊ جي امتحان کان رهجي وينديون هيون
هن انتهائي اهم مسئلي کي محسوس ڪندي، اقبال جوڻيجو ۽ سندس ٽيم اهو فيصلو ڪيو ته اسڪول کي بورڊ جي امتحاني مرڪز جو درجو ڏياريو وڃي، جيئن نه رڳو پنهنجي اسڪول، پر آس پاس جي ٻين اسڪولن ۾ پڙهندڙ شاگردن ۽ خاص طور تي نياڻين کي شهر وڃڻ جي اضافي خرچن، سفري تڪليفن ۽ ٻين پريشانين کان ڇوٽڪارو ملي سگهي. آخرڪار، 2023ع ۾ گورنمينٽ هائر سيڪنڊري اسڪول حاجي جوڻيجو کي بورڊ جي امتحاني مرڪز جو درجو مليو. ان فيصلي جو سڀ کان وڏو فائدو نياڻين کي ٿيو. ان ئي سال ڪلاس نائين ۽ ڏهين جون 50 کان وڌيڪ نياڻيون ترائي جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو پنهنجي ئي علائقي ۾ بورڊ جا امتحان ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿيون. اهو رڳو هڪ امتحاني مرڪز قائم ٿيڻ جو واقعو نه هو، پر ڪيترين ئي نياڻين لاءِ تعليم جو سفر جاري رکڻ جو نئون دروازو کليو
انهيءَ سلسلي کي وڌيڪ اڳتي وڌائيندي، اسڪول ۾ نياڻين لاءِ عزت ڀريو، محفوظ ۽ سازگار تعليمي ماحول فراهم ڪرڻ خاطر فيميل ٽيچرز جي مقرري سان گڏ الڳ گرلز پورشن پڻ قائم ڪيو ويو، جيئن نياڻيون بنا ڪنهن هٻڪ جي پنهنجي تعليم جاري رکي سگهن. ميٽرڪ کان پوءِ هڪ ٻيو وڏو مسئلو سامهون آيو. جيڪي نياڻيون ميٽرڪ پاس ڪري رهيون هيون، انهن جا ڪيترائي والدين غربت ۽ معاشي تنگدستيءَ سبب کين گولاڙچي يا بدين موڪلي انٽرميڊيئيٽ تائين تعليم جاري رکڻ جي سگهه نه رکندا هئا. اهڙي صورتحال ۾ نياڻين جي تعليم جو سفر ميٽرڪ تي ئي رڪجي وڃڻ جو خدشو پيدا ٿي ويو
ان مسئلي کي محسوس ڪندي، اقبال جوڻيجو ۽ اسڪول انتظاميا پاران اسڪول کي هائر سيڪنڊري سطح تائين اپگريڊ ڪرائڻ لاءِ ڀرپور ڪوششون ڪيون ويون. انهن ڪوششن جي نتيجي ۾ 2024ع ۾ اسڪول کي هائر سيڪنڊري جو درجو مليو. ان سان گڏ بورڊ جا امتحاني مرڪز پڻ اسڪول ۾ ئي قائم ڪرايا ويا. نتيجي طور، گذريل ٻن سالن دوران 40 کان وڌيڪ نياڻيون انٽرميڊيئيٽ جو امتحان پاس ڪري چڪيون آهن. هيءَ ڪاميابي ان ڳالهه جو روشن ثبوت آهي ته جيڪڏهن نياڻين کي مناسب ماحول، سهولتون ۽ موقعا فراهم ڪيا وڃن ته هو ڪنهن به ميدان ۾ اڳتي وڌي سگهن ٿيون
تعليم کي جديد دور جي ضرورتن سان هم آهنگ ڪرڻ لاءِ نياڻين کي بنيادي ڪمپيوٽر اسڪلز سيکارڻ تي پڻ خاص ڌيان ڏنو ويو. بدين سافٽويئر هائوس جي تعاون ۽ سر حنين حسن ميمڻ جي ڪوششن سان اسڪول ۾ ٽن مهينن جو ڪمپيوٽر ڪورس ڪرايو ويو، جنهن ۾ نياڻين پڻ نمايان ڪارڪردگي جو مظاهرو ڪيو.انهيءَ سلسلي کي وڌيڪ اڳتي وڌائيندي، هن سال اونهاري جي موڪلن دوران نئي صبح فائونڊيشن جي سهڪار سان سمر ڪيمپ ۾ ڪمپيوٽر ڪورس ڪرايو ويو، جنهن ۾ ترائي جي تاريخ ۾ پهريون ڀيرو 50 کان وڌيڪ نياڻين ڪاميابيءَ سان ڪورس مڪمل ڪيو. ان ڪورس ۾ نجمه ڪوريجو ٻي ۽ عاليه ڪنڀار ٽين پوزيشن حاصل ڪئي. سندن شاندار ڪارڪردگيءَ جي مڃتا طور نئي صبح فائونڊيشن پاران بدين، ٺٽي ۽ سجاول ضلعن جي ٻارڙن لاءِ منعقد ڪيل تقريب ۾ ڪمشنر حيدرآباد پاران کين ليپ ٽاپ انعام طور ڏنا ويا
نياڻين جي شاندار ڪارڪردگيءَ جو هڪ ٻيو روشن مثال هن سال 14 آگسٽ جي سلسلي ۾ منعقد ٿيل ضلعي سطح جي مقابلن ۾ سامهون آيو، جتي اسڪول جي شاگردياڻي عروسا بتول تقريري مقابلي ۾ پهرين پوزيشن حاصل ڪئي. اها ڪاميابي نه رڳو ان شاگردياڻي جي ذاتي محنت جو نتيجو آهي، پر نياڻين جي تعليم لاءِ اسڪول انتظاميا، استادن، والدين ۽ علائقي جي باشعور ماڻهن جي گڏيل ڪوششن جو پڻ ثمر آهي. گورنمينٽ بوائز هائر سيڪنڊري اسڪول حاجي جوڻيجو جو سفر هڪ ننڍڙي جھوپڙي جي ٻن ڪمرن کان شروع ٿي اڄ هائر سيڪنڊري سطح تائين پهتو آهي. پر هن سفر جي هڪ اهم ۽ خوبصورت ڪهاڻي نياڻين جي تعليم سان جڙيل آهي؛ اهڙي تعليم، جنهن لاءِ ڳوٺاڻن پنهنجي وس آهر شروعات ڪئي، استادن پنهنجي محنت سان ان کي اڳتي وڌايو، اقبال جوڻيجو ۽ سندس ٽيم عملي قدم کنيا، ۽ اسڪول انتظاميا ان سفر کي مسلسل جاري رکيو.اڄ اسڪول ۾ نياڻين لاءِ تعليمي، محفوظ ۽ باوقار ماحول موجود آهي. نياڻيون ميٽرڪ کان اڳتي وڌي انٽر تائين تعليم حاصل ڪري رهيون آهن، بورڊ جا امتحان پنهنجي ئي علائقي ۾ ڏئي رهيون آهن، جديد دور جي گهرجن مطابق ڪمپيوٽر اسڪلز سکي رهيون آهن ۽ مختلف تعليمي ۽ هم نصابي مقابلن ۾ ڪاميابيون ماڻينديون پيون وڃن
اقبال جوڻيجو ۽ اسڪول انتظاميا نياڻين جي تعليم جي اڳڀرائي لاءِ ڏينهن رات ڪوشان آهن. يقيناً، اهڙين مسلسل ۽ گڏيل ڪوششن جا اثر رڳو اڄ تائين محدود نه رهندا، پر ايندڙ نسلن تائين پهچندا. تعليم يافته نياڻيون ئي تعليم يافته خاندانن، باشعور معاشرن ۽ مضبوط مستقبل جو بنياد بڻجن ٿيون. ميد آهي ته گورنمينٽ هائر سيڪنڊري اسڪول حاجي جوڻيجو جي نياڻين جي تعليم لاءِ شروع ڪيل هي سفر اڳتي به جاري رهندو ۽ ان جا ڏور رس اثر سڄي علائقي تي پوندا، جتي نياڻيون نه رڳو تعليم جي ميدان ۾، پر سماجي، معاشي ۽ عملي زندگيءَ جي هر شعبي ۾ اڳڀريون نظر اينديون
نظرمحمد ٺاراڻي
ترائي لڳ ويءَ مڪان ڳوٺ ۾ ڄائو، شروعاتي تعليم ترائي هاءِ اسڪول مان ورتي هاڻ
GBHSS HAJI JUNEJO
تي بطور محنتي استاد جي پنهنجون خدمتون ڏئي رهيو آهي
