منور علي ميمڻ
ٻهراڙي وارن علائقن تي خاص ڌيان
معياري تعليم هڪ ترقي يافته، پرامن ۽ خوشحال معاشري جي بنياد آهي. تعليم فردن ۾ علم، صلاحيتون، خوداعتمادي، ڪردار ۽ ذميواريءَ جو احساس پيدا ڪري ٿي. سنڌ لاءِ معياري تعليم جي فراهمي خاص اهميت رکي ٿي، ڇاڪاڻتہ سنڌ جي آباديءَ جو هڪ وڏو حصو ٻهراڙي ۽ انهن علائقن ۾ رهي ٿو، جتي تعليمي سهولتون محدود آهن.
سنڌ ۾ تعليمي ترقيءَ جا وسيع امڪان موجود آهن، پر شهري ۽ ٻهراڙي وارن علائقن جي وچ ۾ تعليمي سهولتن، سکيا جي موقعن، استادن جي دستيابي ۽ علمي سهائتا جي حوالي سان اڃا به وڏو فرق موجود آهي. تنهن ڪري ٻهراڙيءَ جي سنڌ ۾ تعليم جي معيار کي بهتر بڻائڻ حڪومت، تعليمي منتظمين، استادن، والدين ۽ مقامي برادرين جي اهم ترين ترجيحن مان هڪ هجڻ گهرجي
معياري تعليم: رڳو داخلا تائين محدود ناهي؛
تعليمي ترقيءَ کي رڳو اسڪولن ۾ ٻارن جي داخلا جي انگن اکرن سان ماپڻ ڪافي ناهي. اسڪول ۾ داخلا يقيناً اهم آهي، پر تعليم جو بنيادي مقصد معياري سکيا حاصل ڪرڻ آهي.هڪ معياري تعليمي نظام کي يقيني بڻائڻ گهرجي ته هر ٻار روانيءَ سان پڙهي ۽ لکي سگهي، بنيادي رياضيءَ جا تصور سمجهي سگهي، اعتماد سان پنهنجي ڳالهه بيان ڪري سگهي، تنقيدي سوچ پيدا ڪري، مسئلا حل ڪرڻ جي صلاحيت حاصل ڪري ۽ مثبت سماجي ۽ اخلاقي قدرن کي پروان چڙهائي.اسڪولن ۾ شاگردن کي بحث، سرگرمين، عملي ڪم، گروهي سکيا، تخليقي صلاحيتن ۽ مناسب طريقي سان ٽيڪنالاجيءَ جي استعمال ذريعي سکڻ جا موقعا فراهم ڪرڻ گهرجن. ڪلاس روم اهڙو محفوظ ۽ سازگار هنڌ هجڻ گهرجي، جتي ٻار پاڻ کي محفوظ ۽ عزت وارو محسوس ڪن، سکڻ لاءِ همٿ حاصل ڪن ۽ بنا ڪنهن خوف جي سوال پڇي سگهن
ٻهراڙيءَ جي سنڌ ۾ تعليمي چئلينج؛
سنڌ جي ٻهراڙيءَ واري تعليم کي ڪيترن ئي چئلينجن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو. انهن مان هڪ اهم مسئلو اسڪولن ۾ مناسب بنيادي ڍانچي ۽ سهولتن جي کوٽ آهي. ڪيترن ئي اسڪولن ۾ ڪلاس رومن، فرنيچر، چوديوارين، پيئڻ جي صاف پاڻي، صفائيءَ جي سهولتن، بجلي، لائبريرين، ليبارٽرين ۽ ٻين بنيادي سهولتن کي بهتر بڻائڻ جي ضرورت آهي.استادن جي دستيابي ۽ سندن پيشوراڻي تربيت پڻ انتهائي اهم آهي. استاد تعليمي نظام جي ريڙهه جي هڏي آهن ۽ سندن علم، ذميواري، حاضري ۽ تدريس جون صلاحيتون سڌيءَ طرح شاگردن جي سکيا تي اثرانداز ٿين ٿيون. ٻهراڙي ۽ ڏورانهن علائقن ۾ ڪم ڪندڙ استادن کي مسلسل پيشوراڻي تربيت، علمي سهائتا ۽ مناسب تدريسي وسيلا فراهم ڪرڻ گهرجن.شاگردن جي حاضري ۽ اسڪول ڇڏڻ جو مسئلو پڻ هڪ اهم چئلينج آهي. غربت، اسڪولن کان ڊگهو فاصلو، گهريلو ذميواريون، موسمي زرعي سرگرميون ۽ تعليم بابت آگاهيءَ جي کوٽ ٻارن جي باقاعده حاضريءَ تي منفي اثر وجهي سگهن ٿا. اسڪولن ۽ مقامي برادرين کي انهن شاگردن جي سڃاڻپ ڪرڻ گهرجي، جيڪي بار بار غير حاضر رهن ٿا، ۽ اسڪول ڇڏڻ کان اڳ ئي انهن لاءِ مناسب قدم کڻڻ گهرجن
ڇوڪرين جي تعليم
ٻهراڙي وارن علائقن ۾ ڇوڪرين جي تعليم تي خاص ڌيان ڏيڻ ضروري آهي. ڇوڪرين کي تعليم ڏيڻ سان خاندانن ۽ برادرين جي تعليمي، سماجي ۽ معاشي ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ٿئي ٿو.گهرن جي ويجهو اسڪول، عورت استاد، محفوظ سفري سهولتون، مناسب صفائيءَ جون سهولتون ۽ محفوظ تعليمي ماحول والدين کي پنهنجي نياڻين کي اسڪول موڪلڻ ۽ سندن تعليم جاري رکڻ لاءِ همٿائي سگهن ٿا. ان سان گڏ، عوامي ۽ برادريءَ جي سطح تي آگاهي پيدا ڪرڻ پڻ ضروري آهي، جيئن والدين کي ڇوڪرين جي تعليم جي ڊگهي مدي وارن فائدن بابت ڄاڻ حاصل ٿئي
استادن ۽ اسڪول جي قيادت کي مضبوط ڪرڻ
ڪو به تعليمي نظام اثرائتن استادن ۽ مضبوط اسڪول قيادت کان سواءِ معياري نتيجا حاصل نٿو ڪري سگهي. استادن کي جديد ۽ شاگرد-مرڪوز تدريسي طريقا اختيار ڪرڻ لاءِ همٿائڻ گهرجي.مسلسل پيشوراڻي تربيت ۾ ڪلاس روم جي عملي تدريس، شاگردن جي جائزي، سبق جي منصوبابندي، مضمون جي ڄاڻ، هر شاگرد کي گڏ کڻي هلڻ واري تعليم ۽ تعليمي ٽيڪنالاجيءَ جي استعمال تي خاص ڌيان ڏيڻ گهرجي.ساڳيءَ طرح اسڪولن جي سربراهن کي پنهنجي ادارن جي اثرائتي اڳواڻيءَ لاءِ بااختيار بڻائڻ گهرجي. انهن جي ذميوارين ۾ تدريس ۽ سکيا، شاگردن جي حاضري، استادن جي ڪارڪردگي، اسڪول جي سهولتن ۽ تعليمي ترقيءَ جي نگراني شامل هجڻ گهرجي.تعليمي نگرانيءَ جو مقصد رڳو اسڪولن جو معائنو ڪرڻ نه هجڻ گهرجي، پر ان سان گڏ رهنمائي، تربيت، مسئلن جي حل ۽ استادن کي پيشوراڻي سهائتا فراهم ڪرڻ پڻ ان جو اهم حصو هجڻ گهرجي
سکيا جي نتيجن تي ڌيان
تعليمي نظام کي شاگردن جي حقيقي سکيا جي نتيجن تي وڌيڪ ڌيان ڏيڻ گهرجي. باقاعده جائزي ۽ امتحانن ذريعي استاد شاگردن جي صلاحيتن، ڪمزورين ۽ سکيا ۾ موجود خالن جي سڃاڻپ ڪري سگهن ٿا.خاص طور تي پرائمري سطح تي بنيادي پڙهڻ، لکڻ ۽ رياضيءَ جي مهارتن تي خاص ڌيان ڏيڻ گهرجي. جيڪي ٻار پڙهڻ، لکڻ ۽ رياضيءَ جون بنيادي صلاحيتون مضبوط نموني حاصل ڪن ٿا، اهي تعليم جي ايندڙ مرحلن لاءِ وڌيڪ بهتر نموني تيار ٿين ٿا.تنهن ڪري جائزو ۽ امتحان رڳو نمبر ڏيڻ لاءِ نه، پر تدريس جي طريقن کي بهتر بڻائڻ ۽ ڪمزور شاگردن کي اضافي سهائتا فراهم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجن
برادريءَ جي شموليت
والدين ۽ مقامي برادرين جي ڪردار کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. اسڪول ان وقت وڌيڪ مضبوط بڻجي ٿو، جڏهن مقامي برادري ان کي پنهنجو گڏيل ادارو سمجهي.والدين ۽ استادن جون گڏجاڻيون، اسڪول مينيجمينٽ ڪميٽيون، عوامي آگاهيءَ جا پروگرام ۽ مقامي ڌرين سان سهڪار شاگردن جي حاضري بهتر ڪرڻ ۽ اسڪولن ۾ جوابدهيءَ کي مضبوط ڪرڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا.والدين کي پنهنجي ٻارن جي تعليم ۾ ڀرپور سهڪار ڪرڻ ۽ سندن باقاعده حاضري يقيني بڻائڻ لاءِ همٿائڻ گهرجي. مقامي برادريءَ جا اڳواڻ پڻ ڇوڪرين جي تعليم کي هٿي وٺرائڻ ۽ انهن روين ۽ حالتن کي گهٽائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهن ٿا، جيڪي ٻارن جي اسڪول ڇڏڻ جو سبب بڻجن ٿا
اڳتي وڌڻ جو رستو
هر ٽيڪنالاجيءَ جو استعمال
ٽيڪنالاجي ٻهراڙيءَ جي شاگردن لاءِ تعليم جا نوان ۽ اهم موقعا پيدا ڪري سگهي ٿي. ڊجيٽل تعليمي مواد، تعليمي وڊيوز، آن لائين وسيلا ۽ ڪمپيوٽر ذريعي سکيا ڪلاس روم جي تدريس ۾ مددگار ثابت ٿي سگهن ٿا ۽ شاگردن کي وسيع تعليمي وسيلن تائين رسائي فراهم ڪري سگهن ٿا.بهرحال، ٽيڪنالاجيءَ جو استعمال هر اسڪول جي ضرورتن ۽ صلاحيتن کي نظر ۾ رکندي ڪرڻ گهرجي. قابلِ اعتماد بجلي، انٽرنيٽ جي سهولت، استادن جي تربيت، فني سهائتا ۽ مناسب ڊجيٽل تعليمي مواد، ٽيڪنالاجيءَ جي ڪامياب استعمال لاءِ ضروري آهن.
اسڪول ۾ بنيادي ڍانچي ۽ ضروري سهولتن جي فراهمي يقيني بڻائي وڃي
شاگردن جي تعداد ۽ مضمونن جي ضرورت مطابق استادن جي ڀرتي ۽ مقرري ڪئي وڃي
استادن جي مسلسل پيشوراڻي تربيت کي وڌيڪ مضبوط بڻايو وڃي
مؤثر نگرانيءَ ذريعي استادن ۽ شاگردن جي حاضري بهتر بڻائي وڃي
بنيادي پڙهڻ، لکڻ ۽ رياضيءَ جي مهارتن تي خاص ڌيان ڏنو وڃي
ڪمزور ۽ خطري هيٺ آيل شاگردن لاءِ مخصوص سهائتا فراهم ڪري اسڪول ڇڏڻ جو رجحان گهٽايو وڃي
محفوظ ۽ سازگار تعليمي ماحول فراهم ڪري ڇوڪرين جي تعليم کي هٿي وٺرائي وڃي
اسڪول جي قيادت ۽ تعليمي نگرانيءَ کي وڌيڪ مضبوط بڻايو وڃي
مناسب ڊجيٽل ۽ ٽيڪنالاجيءَ تي ٻڌل تعليمي وسيلا متعارف ڪرايا وڃن
والدين ۽ مقامي برادرين جي بامقصد شموليت وڌائي وڃي
تعليمي منصوبابندي ۽ وسيلن جي ورڇ لاءِ قابلِ اعتماد تعليمي انگ اکر استعمال ڪيا وڃن
شاگردن جي سکيا جي نتيجن جو باقاعده جائزو وٺي، ظاهر ٿيندڙ سکيا جي کوٽن کي دور ڪيو وڃي
نتيجو
معياري تعليم سنڌ جي مستقبل ۾ سڀ کان قيمتي سيڙپڪاري آهي. ٻهراڙيءَ جا ٻار به اوتريون ئي صلاحيتون، خواب ۽ امڪان رکن ٿا، جيترا شهري علائقن ۾ رهندڙ ٻار. انهن کي پڻ سکڻ، اڳتي وڌڻ ۽ ڪامياب ٿيڻ جا برابر موقعا ملڻ گهرجن.
اسان جو مقصد اهڙو تعليمي نظام قائم ڪرڻ هجڻ گهرجي، جنهن ۾ هر ٻار اسڪول وڃي، هر استاد اثرائتي نموني تدريس ڪري، هر اسڪول محفوظ ۽ سازگار تعليمي ماحول فراهم ڪري ۽ هر شاگرد بامقصد سکيا جا نتيجا حاصل ڪري.
ٻهراڙيءَ جي تعليم کي بهتر بڻائڻ جا فائدا رڳو ڪلاس روم تائين محدود نه رهندا. ان سان غربت گهٽجي سگهي ٿي، روزگار جا موقعا وڌي سگهن ٿا، عورتن ۽ ڇوڪرين کي بااختيار بڻائي سگهجي ٿو، برادرين کي مضبوط ڪري سگهجي ٿو ۽ سنڌ جي مجموعي معاشي ۽ سماجي ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهجي ٿو.
سنڌ جو مستقبل ان تعليم جي معيار سان وابسته آهي، جيڪا اسان اڄ پنهنجي ٻارن کي فراهم ڪريون ٿا. جيڪڏهن اسان عزم، جوابدهي، جدت ۽ سکيا تي واضح ڌيان سان گڏجي ڪم ڪريون، ته اسان اهڙو تعليمي نظام قائم ڪري سگهون ٿا، جيڪو سنڌ جي هر ڳوٺ ۽ هر برادريءَ جي هر ٻار کي معياري تعليم جا برابر موقعا فراهم ڪري.
منور علي ميمڻ 1973ع ۾ تعلقي ايس. ايف. راهو، ضلعي بدين جي هڪ ننڍڙي ڳوٺ ترائي ۾ جنم ورتو. ابتدائي ۽ ثانوي تعليم گورنمينٽ بوائز هاءِ اسڪول ترائي مان حاصل ڪيائين. انٽرميڊيئيٽ گورنمينٽ اسلاميه ڊگري ڪاليج بدين مان ڪيائين. سنڌ يونيورسٽيءَ مان اسلامي ثقافت ۾ ماسٽرس ۽ قانون ۾ ايل ايل بي جي ڊگري حاصل ڪيائين. ان کان علاوه جي. اين. اي. ٽي. ٽي. ٽي. سي. حيدرآباد مان سي. ٽي. ۽ سنڌ زرعي يونيورسٽي ٽنڊوڄام مان ايم. ايڊ. جي ڊگري حاصل ڪيائين. پاڻ 1995ع کان حڪومتِ سنڌ جي اسڪول ايجوڪيشن اينڊ لٽريسي ڊپارٽمينٽ ۾ خدمتون سرانجام ڏئي رهيو آهي
